Het FODMAP-beperkte dieet

F  E  P 

Hoe kan voedsel klachten veroorzaken?

De werking van het spijsverteringskanaal

Het spijsverteringsstelsel

Het spijsverteringsstelsel wordt ook wel het maagdarmkanaal genoemd. De belangrijkste taak van het spijsverteringsstelsel is het opnemen van voedsel, het afbreken van dit voedsel zodat energie en voedingsstoffen in het lichaam opgenomen kunnen worden, en daarna het uitscheiden van de overgebleven resten.

Het spijsverteringskanaal kan gezien worden als een buis die van de mond naar de anus loopt. Deze 6-8 meter lange buis bestaat uit veel verschillende onderdelen, die allemaal een speciale functie hebben. Nadat het voedsel is doorgeslikt komt het in de slokdarm terecht, die het voedsel in de maag duwt, waar het vloeibaar wordt gemaakt, schadelijke bacteriën worden gedood en de spijsvertering begint. Hierna wordt het halfverteerde voedsel afgegeven aan de dunne darm. In de dunne darm worden de voedingsstoffen verder verteerd tot kleine moleculen en in het lichaam opgenomen. De dunne darm bestaat uit drie delen die verschillende rollen spelen bij de vertering van voedsel en de opname van voedingsstoffen: de twaalfvingerige darm (duodenum), de kronkeldarm (jejunum) en de nuchtere darm (ileum). Vanuit de dunne darm bewegen de onverteerde voedselresten zich naar de dikke darm, waar zouten en water geresorbeerd worden. Hierdoor dikt de ontlasting in terwijl de inhoud langzaam door de verschillende onderdelen van de dikke darm beweegt: de blinde darm (coecum), het colon ascendens, het colon transversum, het colon descendens, het sigmoid colon en de endeldarm (rectum). De inhoud wordt uiteindelijk als ontlasting uitgescheiden via de anus.
Het hele proces van vermenging en beweging van de darminhoud door het spijsverteringssysteem wordt gestuurd door een zenuwcomplex in de darmwand, dat het enterale zenuwstelsel (ENS) of het 'buikbrein' wordt genoemd.

De darmflora

In de dunne darm bevinden zich slechts enkele bacteriën. De dikke darm bevat daarentegen enorme hoeveelheden: 1012-14 bacteriën per gram ontlasting. Dat betekent dat ongeveer de helft van het ontlastingsgewicht bestaat uit bacteriën! Deze bacteriën voeden zich met onverteerd en onverteerbaar voedsel waarbij ze gas produceren en vetzuren.

Bij PDS is de functie en de gevoeligheid van de darmen verstoort zonder dat er lichamelijke afwijkingen aantoonbaar zijn.

Lichamelijke klachten veroorzaakt door voedsel

Ons voedsel kan op 3 manieren lichamelijke klachten veroorzaken, namelijk door:

1. Voedselallergie

Dit is een reactie van het afweersysteem op een eiwit in het voedsel. Dit type reactie, dat vaak een voedselallergie wordt genoemd, is zeldzaam. Bij een voedselallergie veroorzaken bepaalde voedingsmiddelen altijd dezelfde klachten, zelfs als er maar een heel klein beetje van genuttigd wordt.
De voedingsmiddelen die het vaakst allergieën veroorzaken zijn: schaal- en schelpdieren, eieren, vis, melk, noten, pinda's, sesamzaad, soja en tarwe, rogge, haver en gerst. In het geval van een voedselallergie reageert het lichaam op het allergeen door de aanmaak van een antistof (IgE) tegen het allergeen of met andere immuunreacties. De symptomen hangen af van de immunologische reactie in het lichaam.
Symptomen van een voedselallergie kunnen huiduitslag, astma, een loopneus en opgezette lippen zijn, maar ook diarree en buikkrampen, braken en misselijkheid. In ernstige gevallen kunnen ze levensbedreigend zijn - een reactie die anafylaxie wordt genoemd, waarbij het hart- en vaatstelsel niet meer goed functioneert.
Mensen met voedselallergieën kunnen last hebben van darmklachten, maar dit zijn gewoonlijk lichte klachten in vergelijking met hun andere symptomen.

2. Voedselovergevoeligheden

Immuunreacties waarbij geen IgE-antistoffen aangemaakt worden noemen we voedselovergevoeligheden. De symptomen waar voedselovergevoeligheid mee gepaard gaat treden soms alleen op in de darmen. Het is niet makkelijk de oorzaak van de klachten vast te stellen, omdat er meestal geen antistoffen aangemaakt worden die gevonden kunnen worden in een bloedonderzoek. Een voorbeeld van voedselovergevoeligheid is glutenovergevoeligheid (coeliakie).

Ad 1 en 2: Deze website en het FODMAP-beperkte dieet zijn niet bedoeld voor mensen die lijden aan voedselallergieën of voedselovergevoeligheid. Bij het vermoeden van een voedselallergie of voedselovergevoeligheid dient contact met de huisarts opgenomen te worden.

3. Voedselintolerantie

Bij deze reacties is het afweersysteem niet betrokken. Voedselintolerantie is de meest voorkomende oorzaak van darmklachten, maar kan ook andere symptomen veroorzaken zoals hoofdpijn en vermoeidheid. De klachten kunnen variëren in ernst afhankelijk van de grootte en het tijdstip van nuttiging van een maaltijd en andere maaltijden die op dezelfde dag genuttigd worden. Deze website en het FODMAP-beperkte dieet zijn in het leven geroepen om mensen die lijden aan PDS-klachten veroorzaakt door voedselintoleranties te helpen. Er zijn twee manieren waarop voedselintoleranties klachten kunnen veroorzaken:

  1. Door opzetting van de darm waardoor darmklachten van het prikkelbare darmsyndroom (PDS) ontstaan. Dit is verreweg de meest voorkomende oorzaak van symptomen.
  2. Door specifieke reacties op voedsel dat veel bioactieve bestanddelen bevat. Veel voorkomende voorbeelden zijn: cafeïne, salicylaten, aminen en glutamaten (ve-tsin). Hier zullen we verder niet op in gaan.