Het FODMAP-beperkte dieet

F  E  P 

Onderzoek

Historie poli FODMAP-beperkte dieet in het Martini ziekenhuis

Op het jaarlijkse Amerikaanse congres voor Maag-Darm-leverartsen (de DDW) in 2011 hoorde dokter van der Waaij, MDL-arts, een verhaal over het FODMAP-beperkte dieet en hij was direct enthousiast. Ook Janneke Stevens, MDL-diëtiste in het Martini Ziekenhuis zag het belang van dit dieet in en onderzocht de mogelijkheden om het dieet in Nederland toe te kunnen passen. Studenten Voeding en Diëtetiek vertaalden het dieet naar de Nederlandse voedingsgewoonten en ontwikkelden voorlichtingsmateriaal. Begin 2013 zijn we gestart met een poli Diëtetiek voor het FODMAP -beperkte dieet. In 2013 behandelden we alleen patiënten op verwijzing van de MDL-artsen van het Martiniziekenhuis. Voorjaar 2014 openen we ook een 1e lijns polikliniek met beperkte capaciteit voor het FODMAP-beperkte dieet. Dat betekent dat huisartsen patiënten rechtstreeks naar deze polikliniek kunnen verwijzen zonder tussenkomst van een medisch specialist. De tarieven voor deze poli zijn gelijk aan die van een vrijgevestigd diëtist.

Eerste resultaten

Tot nu toe hebben 50 PDS patiënten de eerste fase van het dieet afgerond. Er waren 38 vrouwen en 12 mannen met een gezamenlijke gemiddelde leeftijd van 37 jaar. 2 Patiënten stopten voortijdig om dat ze last kregen van verstopping. 12 (=24%) Patiënten ervoeren een geringe vermindering en 30 (=60%) patiënten een grote vermindering van hun klachten.
Deze percentages zijn vergelijkbaar aan de Australische percentages. Met name het opgeblazen gevoel, de pijn en de kwaliteit van leven verbeterden: van een score van 4,9 naar 6,7 op een schaal van 10.
Van de 30 patiënten waarbij de PDS klachten duidelijk verminderden hebben ondertussen 11 de herintroductiefase afgerond. Bij de herintroductie kwam naar voren dat 4 patiënten intolerant waren voor lactose, 2 voor polyolen, 3 voor fructose, 2 voor fructanen en 1 voor galactanen. We zullen deze gegevens regelmatig bijwerken. Een aantal patiënten wilden (nog) niet herintroduceren waarvan 2 omdat ze zwanger waren geworden.

Conclusie: van de eerste 50 PDS patiënten ervoer 84% een vermindering van klachten (waarvan 60% een grote vermindering) met het FODMAP-beperkte dieet.

Wetenschappelijk onderzoek

Er zijn al een flink aantal wetenschappelijke onderzoeken gepubliceerd over het FODMAP-beperkte dieet. Hier zullen we de belangrijkste beschrijven. Uit deze onderzoeken blijkt dat 70-87% van de patiënten een duidelijke vermindering van de PDS klachten krijgt met dit dieet. Onderaan staan onze eigen publicaties over dit onderwerp.

Klinische studies

1. Het belangrijkste onderzoek is een gerandomiseerd double blind cross-over onderzoek waarbij 30 PDS patiënten gerandomiseerd een normaal Australisch dieet of een FODMAP-beperkte dieet kregen. De PDS klachten werden gescoord met een VAS-score. Met een normaal Australisch dieet was de VAS-score (hoe hoger hoe erger) 44,9 en met een FODMAP-beperkte dieet 22,8 (p < 0.001). Bij 70% van de patiënten verbeterden de klachten door het FODMAP-beperkte dieet.

2. In een Engels onderzoek werd het FODMAP-beperkte dieet vergeleken met een dieet dat speciaal ontwikkeld is voor PDS en dat enige overlap heeft met het FODMAP-beperkte dieet. De eerste 39 PDS patiënten kregen het PDS dieet en de volgende 43 patiënten kregen het FODMAP-beperkte dieet. 86% Van de patiënten die het FODMAP-beperkte dieet kregen ervoeren een verbetering in de samengestelde klachtenscore versus 49% in de PDS-dieet groep (P<0,001). Er was met name een gunstig effect op het opgeblazen gevoel (82% versus 49% verbetering, p=0,002), buikpijn (85% versus 61%, p=0,023) en flatulentie (87% versus 50%, p=0,001).

3. In een gerandomiseerd cross-over single-blind onderzoek kregen PDS-patiënten en gezonde controles een week een dieet met een hoog gehalte (50 gram per dag) aan FODMAPs en een week een dieet met een laag gehalte (9 gram per dag) aan FODMAPs. Tijdens inname van het dieet met een hoog gehalte aan FODMAPs werd 4x zoveel (van de darmflora afkomstig) waterstof gas uitgeademd als met het dieet met een laag gehalte aan FODMAPs (p<0,0001). Tijdens inname van het FODMAP-rijke dieet kregen de PDS patiënten PDS symptomen maar de gezonde controles bemerkten alleen een toename van flatus productie.

4. In een gerandomiseerd placebo gecontroleerd dubbel blind cross-over rechallange onderzoek kregen 25 PDS patiënten met aangetoonde fructose malabsorptie en een blijvend gunstig effect van een FODMAP-beperkte dieet, zoet smakende drankjes met opklimmende hoeveelheden fructose, fructanen of glucose (als placebo). Bij inname van de FODMAPs fructose en fructanen ontstonden dosis afhankelijke PDS klachten maar bij inname van glucose houdende drank gebeurde dat niet.

5. 6. 7. Ook niet-gerandomiseerde onderzoeken laten consistent een respons van ongeveer 75% zien van het FODMAP-beperkte dieet.

8. Een meta-analyse van 73 gerandomiseerde onderzoeken naar behandelingen bij PDS laat zien dat de gemiddelde placebo respons 37,5% is (95% CI 34.4-40.6%). De hoogste placebo respons werd gevonden bij hele korte behandelingen en behandelingen waarbij de arts het effect moest meten. Dit is beide niet het geval bij het FODMAP-beperkte dieet.

9. Een meta-analyse van 40 gerandomiseerde onderzoeken naar behandelingen bij colitis ulcerosa laat zien dat de gemiddelde placebo respons 28 % (95% CI 23-33%) is. Het laat zien ook bij andere aandoeningen een forse placeborespons gebruikelijk is.

10. In een placebo-gecontroleerd gerandomiseerd dubbelblind cross-over onderzoek kregen 37 PDS-patiënten die klachtenverbetering ervoeren met een glutenvrij dieet maar geen coeliakie hadden (non-coeliakie gluten sensitiviteit: NCGS) een glutenvrij FODMAP-arm dieet. Na 2 weken werd gedurende 1 week gerandomiseerd toegevoegd: veel gluten, weinig gluten of placebo. Na een washout periode van steeds minstens 2 weken gevolgd door een van de andere. Gedurende de eerste 2 weken op het glutenvrije FODMAP-arm dieet verbeterden de klachten (p<0,0001). Na toevoeging van gluten of placebo verergerden de klachten bij alle groepen gelijk. Bij patiënten met NCGS lijken de klachten daarom met name door FODMAP's veroorzaakt te worden.

11. Dit is een recent verschenen lovende beoordeling over dit dieet in het belangrijkste internationale tijdschrift over maag-darm-leverziekten

12. Dit is een overzichtsverhaal over het FODMAP-beperkte dieet.

Eigen publicaties

MZH 1. Hier beschrijven we onze eerste resultaten in het Martini Ziekenhuis

MZH 2. Dit is een Nederlandstalig overzichtsartikel voor artsen waarin uitgelegd wordt wat FODMAPs zijn, hoe FODMAPs klachten kunnen veroorzaken en ook wordt er een beschrijving gegeven van de wetenschappelijke onderzoeken. Dit artikel is in het NTVG verschenen.