Het FODMAP-beperkte dieet

F  E  P 

Het Prikkelbare Darm Syndroom (PDS)

Behandeling van PDS

Dieet, medicatie en psychologische behandelingen kunnen de klachten verminderen, evenals een aantal andere, minder gangbare behandelingen. Soms moeten meerdere behandelingen uitgeprobeerd worden zoals in het reduce PDS programma beschreven wordt. Welke behandeling voor u het meest geschikt is kunt u met uw huisarts overleggen. Bij behandeling van elke soort ziekte speelt het placebo respons een rol. Bij behandelingen van PDS is het placebo respons relatief groot: ongeveer 40%.

  1. Dieet
  2. Medicatie
  3. Hypnotherapie
  4. Andere behandelingen
  5. Placebo respons

1. Dieet

Voeding en PDS

Het verrichten van wetenschappelijk onderzoek naar de relatie tussen voeding en ziekte is moeilijk en wordt daarom niet gauw gedaan. Daardoor is er weinig bekend over de invloed van voeding op PDS.
Veel mensen met PDS ervaren wel een verband tussen hun voeding en het optreden van klachten. Ze proberen de klachten te verminderen door anders te gaan eten. Meestal betekent dit het weglaten van producten die ze verdenken. Voorbeelden zijn ui, prei, kool en peulvruchten. Ook veel alcohol, koffie en vetrijke maaltijden worden als trigger genoemd. Tijdens een periode met veel, heftige klachten kunnen de darmen gevoeliger zijn voor verschillende voedingsmiddelen, waardoor mensen nog meer producten gaan mijden. Soms leidt dat tot onvolwaardige voeding met als gevolg ondervoeding. Ook is er een risico op het ontwikkelen van een eetstoornis.

Wat zijn de mogelijkheden ?

Afhankelijk van de analyse van de voedingsgewoonten, leefstijl en klachtenpatroon zijn er een aantal strategieën :

  1. Het FODMAP-beperkte dieet
  2. Een algemeen voedings- en leefstijladvies
  3. Lactosebeperkt dieet bij verdenking lactose-intolerantie

Zoek de hulp van arts of diëtist bij het bepalen van de juiste keuze voor u.

Helpt een glutenvrij dieet bij PDS ?

Een glutenvrij dieet wordt vaak aanbevolen als een manier om de symptomen van PDS te verlichten. Veel mensen beweren dat het de symptomen van PDS aanzienlijk vermindert en er bestaan vele websites die glutenvrije diëten promoten als een middel tegen allerlei aandoeningen van PDS tot chronisch vermoeidheidssyndroom en autisme. Vaak is er geen wetenschappelijk bewijs voor deze beweringen. Een glutenvrij dieet kan symptomen van PDS verlichten, niet omdat het gebaseerd is op de vermijding van gluten, maar op de vermijding van fructanen. Dat zijn FODMAP-moleculen die in grote hoeveelheden in tarwe zitten.

Moet ik meer vezels eten?

Voedingsvezels maken de ontlasting zachter maar kunnen door bacteriële fermentatie ook extra gasvorming veroorzaken en daardoor een toename van buikpijn. Daarom is alleen bij PDS met bijkomende obstipatieklachten het verhogen van de vezelinname zinvol. Veel PDS patiënten ervaren dat ze meer klachten krijgen door meer vezels te eten. Vezelrijk zijn volkoren producten, groente, fruit, peulvruchten. Allemaal producten die ook FODMAP-rijk kunnen zijn! Vraag bij obstipatie uw diëtist welke producten zowel vezelrijk als FODMAP-arm zijn.
Daarnaast adviseren wij om in overleg met uw arts gebruik te maken van niet-fermenteerbare FODMAP-arme vezels zoals psylliumvezels en voldoende (2 liter per dag) te drinken. Ook een mild laxeermiddel als een macrogol kan helpen. Lactulose raden we af omdat dit een FODMAP is en veel (pijnlijke) gasvorming kan veroorzaken.

2. Medicatie

Medicijnen hebben over het algemeen weinig effect bij de behandeling van het opgeblazen gevoel bij PDS. Maar medicijnen kunnen soms helpen bij de behandeling van een aantal vervelende klachten van PDS:

Buikkrampen: geneesmiddelen die kramp verlichten (samentrekking van de dikke darm verminderen), zoals mebeverine of pepermuntolie en antidepressiva in een lage dosis. Overigens valt het effect van deze medicijnen op buikpijn vaak tegen.
Diarree: Geneesmiddelen die de darmwerking vertragen, zoals loperamide
Verstopping: zorgen voor inname van voldoende vezels. Bij pijnklachten bij PDS adviseren we eerst te kiezen voor een niet fermenteerbaar vezelsupplement zoals psylliumvezels. Ook milde laxeermiddelen kunnen helpen, bijvoorbeeld op basis van een macrogol. Lactulose is niet geschikt omdat het als een FODMAP werkt en juist pijn, gasvorming en diarree kan veroorzaken.

Rifaximin

Soms wordt Rifaximin voorgeschreven. Dit is een antibioticum dat soms een gunstig effect heeft op PDS-klachten.

Sommige geneesmiddelen bevatten FODMAPs

Let op: Sommige geneesmiddelen bevatten FODMAPs als toevoegingen (bijvoorbeeld sorbitol, mannitol of lactose). Ze worden toegevoegd als bindmiddelen of vulmiddelen. Lactose vormt doorgaans geen probleem, maar probeer indien mogelijk sorbitol en mannitol te vermijden. Hele kleine hoeveelheden FODMAPs in geneesmiddelen veroorzaken geen klachten. Raadpleeg altijd uw arts of apotheker wanneer u wilt veranderen van geneesmiddel of hiermee wilt stoppen.

Prebiotica en Probiotica

Prebiotica zijn niet verteerbare levensmiddeleningrediënten, waarvan gedacht wordt dat ze selectief de groei en/of de activiteit van één of meerdere soorten bacteriën in de dikke darm stimuleren. Ze komen van nature in voeding voor maar ook als toevoeging aan voedingsmiddelen en commerciële probiotica. Bijvoorbeeld inuline. Inuline wordt als productverbeteraar toegevoegd aan bepaalde magere melkproducten. Verder zit inuline vaak in voedingsvezelpreparaten. Inuline is echter een FODMAP en kan klachten bij PDS verergeren.
Probiotica zijn o.a. melkdranken waaraan bepaalde bacteriestammen zijn toegevoegd waarvan sommigen beweren dat die de darmflora gunstig beïnvloeden. Het wetenschappelijk bewijs hiervoor ontbreekt echter. Omdat deze dranken ook lactose bevatten zijn ze niet geschikt voor het FODMAP-beperkte dieet.

3. Hypnotherapie

Veel mensen met PDS proberen psychologische benaderingen zoals yoga en hypnotherapie om angst en stress die zouden kunnen bijdragen aan hun PDS-klachten te bestrijden. Er zijn nu veel aanwijzingen dat op 'darmgerichte' hypnotherapie effectief kan zijn om pijnklachten bij PDS langdurig te verminderen. De behandeling is na het FODMAP-beperkte dieet het meest effectief bij PDS. Deze behandeling is echter kostbaar en slechts een deel van de kosten wordt door de ziektekostenverzekeraar vergoed. Hypnotherapie is niet voor elke patiënt geschikt.

4. Andere behandelingen

Voor andere therapieën is onvoldoende wetenschappelijk bewijs en ze worden daarom niet hier behandeld, bijvoorbeeld: acupunctuur, traditionele chinese geneeskunde, natuurkruiden mengsels, hapnotherapie, homeopathie.

Placebo respons

Elke behandeling, ook het FODMAP beperkt dieet, heeft een placebo respons. Een placebo respons is een effect van een behandeling dat niet door de behandeling zelf ontstaat. Er zijn meerdere oorzaken hiervoor, bijvoorbeeld:
1. Spontaan beloop van de klacht. Veel mensen gaan naar hun arts of starten zelf met een behandeling op het moment dat de klachten (bijvoorbeeld verkoudheid of griep) het ergste zijn. Bij veel patiënten zullen de klachten hierna vanzelf verbeteren, ook zonder behandeling. Als een behandeling toch gestart is en de klachten verbeteren, dan lijkt het alsof dat komt door de behandeling.
Voorbeeld: iemand wordt verkouden en gaat dan grasmaaien. Als hij dan beter wordt komt dit niet door het grasmaaien
2. Psychisch effect: veel mensen voelen zich beter als een behandeling gestart wordt, ook al is de behandeling niet werkzaam.
Voorbeeld: iemand heeft hoofdpijn en neemt een pijnstiller in. Als de hoofdpijn binnen 5 minuten sterk afneemt dan kan dat niet komen door de pijnstiller (die werkt pas na 15 minuten) maar wel door bijvoorbeeld een ontspannend effect van de verwachting dat de hoofdpijn zal verdwijnen.
3. De wil dat de behandeling een succes wordt: Veel mensen hebben (onbewust) de neiging om zichzelf en hun behandelaar te plezieren waardoor het lijkt of een behandeling effect heeft, of dat het effect groter is dan dat het in werkelijkheid is. Het is bijvoorbeeld bekend dat hoe duurder of moeilijker een behandeling is voor een patiënt hoe groter het placebo respons is. Als je er veel moeite voor doet wil je ook dat het een succes wordt.

Bij goed uitgevoerde medische onderzoeken wordt een behandeling daarom vrijwel altijd vergeleken met een andere behandeling of een placebo (nep) behandeling.

5. Placebo respons bij PDS

Uit een groot onderzoek waarbij 73 onderzoeken werden samengevat blijkt het placebo respons bij PDS gemiddeld 38% te zijn (8). Bij het FODMAP-beperkte dieet ervaren ongeveer 75% van de patiënten verbetering van hun PDS klachten.
Vermoedelijk zal daarom bij de helft (75% - 38% = 37%, 37% is ongeveer de helft van 75%) van deze patiënten het effect veroorzaakt worden door het placebo respons.
Het placebo respons bij PDS is relatief groot. Bij behandeling van bijvoorbeeld chronische darmontstekingen is het placebo respons 28% (9)

Hoe weet ik of de verbetering die ik ervaar door het dieet komt?

Helaas is er geen zekere methode om daar achter te komen. Als u het dieet vaker test met steeds dezelfde uitkomst dan is het waarschijnlijk dat het geen placebo respons is. Ook als het effect langdurig aanhoudt is het waarschijnlijk dat het een echt effect is en geen placebo respons. Dit is ook de reden dat voor de herintroductie elk product minstens 3x geprobeerd moet worden. Als u zelf ervaart dat het FODMAP beperkte dieet uw klachten doet verminderen dan adviseren wij u er mee door te gaan. Bij twijfel kunt u overleggen met uw diëtist.