Het FODMAP-beperkte dieet

F  E  P 

Het FODMAP-beperkte dieet

1. Inleiding

De behandeling bestaat uit een eliminatiefase die minstens 6 weken duurt. In deze periode worden alleen voedingsmiddelen genuttigd die weinig FODMAPs bevatten. Indien de klachten met het dieet duidelijk verminderen en u gemotiveerd bent om door te gaan, volgt hierna de herintroductiefase van minstens 5 weken. In deze fase worden de verschillende FODMAPs stapsgewijs uitgeprobeerd. Op deze manier komt u erachter voor welke FODMAPs u gevoelig bent.
De producten die rijk zijn aan FODMAPs waar u niet gevoelig voor bent kunt u na de herintroductiefase weer gaan eten, waardoor het dieet eenvoudiger wordt. Gedurende beide fasen moet u de ernst en frequentie van uw PDS-klachten regelmatig noteren in een klachtenlijst. Deze gegevens kunnen u en de diëtist helpen om te beoordelen of het dieet inderdaad de klachten doet verminderen en het zinvol is om door te gaan. We hebben een patiënteninformatie brochure gemaakt met de belangrijkste informatie

2. Eliminatiefase

In deze fase gebruikt u alleen FODMAP-arme producten. Om uw symptomen onder controle te krijgen is het aan te raden het FODMAP-beperkte dieet strikt te volgen en alle FODMAPs tenminste 6-8 weken te vermijden. Het blijkt dat deze tijd nodig is om het maximale effect op de klachten te bereiken. Waarom dat zo is, is nog niet duidelijk. Er is een lijst met FODMAP-arme en FODMAP-rijke producten. Met deze lijst kunt u uw boodschappenlijst samenstellen.
Wanneer u bepaalde producten mist op de lijst vraag dan uw diëtist om verder te helpen.
Er is ook een Engelstalige App ( iPhone, Android) van de Monash University, de bedenkers van dit dieet, die voor aanvulling kan zorgen.

3. Let op: Obstipatieklachten

Onze ervaring is dat het FODMAP-beperkte dieet tot meer obstipatieklachten kan leiden. Om dit te voorkomen raden we u aan zoveel mogelijk de vezelrijke producten te kiezen en voldoende te drinken (2 liter per dag).
Vezelrijk zijn:

  • Volkorenproducten zoals zilvervliesrijst, spelt, haver
  • Aardappelen, groente
  • Fruit
  • Noten en zaden

Eventueel kunt u uw arts vragen om psylliumvezels.

4. Wel of niet doorgaan met het dieet?

Na 6-8 weken volgt de evaluatie van de eliminatiefase.
Driekwart van de mensen met PDS hebben minder klachten met dit dieet, maar dat betekent ook dat 25% geen effect bemerkt. Het is dan ook van groot belang om na afloop van de eliminatiefase samen met uw diëtist te beslissen of het zinvol is om ermee door te gaan. We adviseren u daarom om zowel bij het begin als aan het einde van de eliminatiefase de frequentie en de ernst van uw klachten te noteren zodat u samen met uw diëtist kunt beoordelen of het dieet bij u werkt. Vergeet daarbij niet om aan te geven in hoeverre u het dieet heeft gevolgd.

5. Herintroductiefase

Na minimaal 6 weken het FODMAP-beperkte dieet te hebben gevolgd en indien de klachten als gevolg van het prikkelbare darm syndroom (PDS) duidelijk zijn verminderd is de fase aangebroken waarin u kunt gaan uitproberen hoe gevoelig u voor de verschillende FODMAPs bent. Iedereen heeft een eigen drempel wat betreft de gevoeligheid voor de FODMAPs.
In het Martiniziekenhuis wordt onder begeleiding van een diëtist de verschillende FODMAPs één voor één getest.
U gebruikt hierbij een werkboek waarin u de resultaten kunt registreren. We hebben patiënteninformatie ontwikkeld.

6. Waarom FODMAPs herintroduceren?

Door één voor één de 5 verschillende FODMAPs te herintroduceren leert u uw lichaam beter kennen. Mogelijk kunt u de fructanen in tarwe niet verdragen en lactose in melk bijvoorbeeld wel. Zo legt u zich niet onnodig beperkingen op in de voeding en kunt u weer meer afwisseling in uw eetpatroon aanbrengen.

7. Methode van herintroductie

Nadat u drie dagen klachtenvrij bent kunt u starten met het herintroductie-programma. Dit programma duurt minimaal 5 weken en er wordt gebruik gemaakt van een werkboek (voorbeeld). Zie patiënteninformatie.
U start op maandag en volgt het weekschema. Het maakt niet uit waarmee u begint, maar misschien is het verstandig te starten met een product dat u niet verdenkt. Overleg met uw diëtist.
Een product moet meerdere keren getest worden. Dit is belangrijk omdat er ook andere factoren zoals bijvoorbeeld leefstijl of stress de testresultaten kunnen beïnvloeden. Gedurende de hele testperiode blijft u het FODMAP-beperkte dieet volgen. Ook als blijkt dat u niet gevoelig bent voor één van de FODMAPs. Dit is om beïnvloeding van de andere FODMAPs uit te sluiten.

Om overige factoren die klachten kunnen geven zoveel mogelijk uit te sluiten adviseren wij:

  • Vermijd uit eten gaan in de herintroductietijd.
  • Gebruik niet meer of minder koffie en alcoholhoudende dranken dan u normaal gebruikt.

8. Wat betekenen de testresultaten?

Als u geen klachten krijgt na inname van een product wat lactose of fructose bevat kunt u alle producten uit dezelfde groep gaan gebruiken nadat u de herintroductiefase heeft afgerond.
Let op ! Voor producten uit de fructanen-, galactanen- en polyolengroep geldt dat niet altijd. Probeer deze producten één voor één.
Bijvoorbeeld: Uit de test met tarwe blijkt dat u de fructanen in tarwe goed kunt verdragen. De fructanen in ui gedragen zich mogelijk anders. Test ui daarom apart.

Als u klachten krijgt na inname van een product. Ook dan is bevestiging nodig door herhaling van de test.
Wacht 2 dagen totdat de klachten weg zijn en test opnieuw. Wanneer u opnieuw klachten krijgt is daarmee de gevoeligheid voor de geteste FODMAP waarschijnlijk.
Dit betekent niet dat u deze FODMAP helemaal moet weren uit de voeding. Na de herintroductiefase kunt u door een kleinere hoeveelheid te testen onderzoeken waar bij u de drempel ligt.
We raden u aan de test in de toekomst nogmaals uit te voeren omdat uw gevoeligheid voor FODMAPs in de tijd kan veranderen.

9. Voorbeeld uit het werkboek

Een voorbeeld uit het werkboek vind U hier.

10. Eindevaluatie na de herintroductiefase

Na 5-6 weken herintroduceren volgt de eindevaluatie met uw diëtist.
Hoewel u dan misschien nog niet alles hebt kunnen testen zult u beter weten wat bij u de klachten veroorzaakt. Gebruik het werkboek met uw registraties om alles te analyseren. Wanneer duidelijk is voor welke FODMAP(s) u gevoelig bent hoeft u voortaan alleen de producten te vermijden die rijk zijn aan deze FODMAPs. Zie ook patiënteninformatie.
Wanneer nog niet alles getest is of wanneer een test geen duidelijk resultaat gaf kunt u met de diëtist bespreken hoe u verder wilt gaan. U beschikt nu in elk geval over de kennis hoe u moet testen.

Het FODMAP-beperkte dieet en andere darmziekten

Chronische darmontstekingen (ziekte van Crohn / colitis ulcerosa)

Chronische darmontstekingen (ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, gezamenlijk ook wel IBD genoemd) kunnen diarree veroorzaken (soms met bloed), buikpijn, moeheid en vele andere symptomen. De oorzaken van deze aandoeningen zijn niet bekend en de behandeling is gericht op het remmen en voorkomen van de ontsteking. Dunne ontlasting, een opgeblazen gevoel, winderigheid en pijn komen regelmatig voor wanneer de IBD actief is, maar mensen met IBD kunnen ook last hebben van deze klachten wanneer de darmontsteking rustig is. Zij hebben dan zowel PDS als IBD. Onderzoeken hebben uitgewezen dat het FODMAP- beperkte dieet deze symptomen ook bij IBD-patiënten effectief kan verminderen wanneer de ontsteking rustig is. Als u IBD heeft maar ook last heeft van PDS-symptomen raden we u aan in overleg met uw arts het FODMAP-beperkte dieet te proberen.

Coeliakie

Het glutenvrije dieet is de enige behandeling voor mensen met coeliakie en moet levenslang strikt gevolgd worden. Dit helpt niet alleen bij het verbeteren van de conditie van de wand van de dunne darm, maar ook bij andere aspecten van de gezondheid, waaronder de beheersing van maagdarmklachten. Sommige mensen kunnen last blijven houden van maagdarmklachten ook al volgen ze strikt het glutenvrije dieet; in dit geval kan PDS tegelijkertijd voorkomen met coeliakie. Als dit bij u het geval is raden we u aan eerst een diëtist te raadplegen, om vast te stellen of u niet per ongeluk gluten binnenkrijgt. Als de diëtist vaststelt dat u strikt het glutenvrije dieet volgt en er is geen indicatie voor een lactose-intolerantie, dan kunt u het FODMAP-beperkte dieet in combinatie met het glutenvrije dieet proberen om uw maagdarmklachten te verminderen. Hoewel glutenvrije voedingsmiddelen geen tarwe bevatten zijn niet alle glutenvrije voedingsmiddelen FODMAP-arm, zoals bijvoorbeeld glutenvrije appeltaart.

Het FODMAP-beperkte dieet in combinatie met andere diëten en voedingsgewoonten

Met het FODMAP-beperkte dieet is het niet moeilijk gezond te eten. Dit dieet valt goed te combineren met bijvoorbeeld een energiebeperking of het diabetesdieet. Een uitzondering is de combinatie met vegetarische of veganistische voeding. Daarover vindt u hier meer informatie. Uw diëtist kan u helpen een gezonde voeding samen te stellen.

Vegetarische voeding

PDS-patiënten die vegetarisch of veganistisch eten zullen extra aandacht moeten besteden aan een goede vervanging voor o.a. de peulvruchten en paddenstoelen.

Vegetarische voeding bevat vaak grote hoeveelheden van deze FODMAP-rijke producten omdat deze een belangrijke bron van eiwit vormen, vooral voor veganisten.
Geschikte bronnen voor eiwit zijn:

  • Lactosevrije melk(producten)
  • FODMAP-arme melkvervangers verrijkt met eiwit zoals rijst-, haver-, amandel- en quinoamelk
  • Harde kaassoorten zoals Goudse, Edammer, Leidse kaas of Emmenthaler
  • Sojamelk, tofu en tempeh in kleine hoeveelheden per keer
  • Ei
  • Noten en zaden, uit de hand als tussendoortje of in beleg zoals pindakaas en tahin.